Het speciaal onderwijs groeide tegen de klippen op.
Maar ook het begeleiden van leerlingen in het regulier onderwijs met een subsidie (een zogenaamd rugzakje) nam hand over hand toe. Voorheen kreeg een lastig kind wat extra aandacht. Nu is al snel sprake van een gedragsafwijking en is extra aandacht niet voldoende.
De term ADHD klinkt op schoolpleinen. Of iemand is een autist. De etiketten zijn snel geplakt. En elk etiket levert geld op. Want zoveel is wel duidelijk, de scholen vonden de weg naar het ‘passend onderwijs’ en daarmee ook de weg naar de rijkelijk gevulde ruif van de overheid.
Alsof de jeugd massaal gestoord is geworden, zo lijkt het wel eens, en niet meer te handhaven is in de klassen. Los van alle negatieve gevolgen voor deze kinderen, die vaak levenslang tegen het stigma aanlopen dat zij ‘anders’ zijn dan anderen, gaat het om de vraag in hoeverre de explosief toegenomen vraag naar bijvoorbeeld speciaal onderwijs terecht is.
Die vraag leeft al jaren, in elk geval bij politici. Zijn er niet te veel twijfelgevallen? Minister Van Bijsterveldt vindt van wel; steeds meer leerlingen krijgen een zorgindicatie, de wachtlijsten worden langer en geld voor zorg belandt onvoldoende bij de leerling. Bestuursvoorzitter Herman Nijhuis van Attendiz, een organisatie van 25 scholen in het basis- en voortgezet speciaal onderwijs in de regio, zegt over de toename van het aantal zorgleerlingen: „De diagnostiek is natuurlijk sterk verbeterd. Wereldwijd is de groei in aantallen kinderen met stoornissen waarneembaar.
In Amerika wijten ze die groei aan allerlei middelen in voeding. Agressieve kinderen, autistische kinderen; bij ons was afgelopen jaren sprake van meer dan een verdubbeling. Van 685 leerlingen toen naar ruim 1400 nu.”
„Wat wisten we vroeger af van autisme of taal- en spraakstoornissen?”, zegt Nijhuis. „ Alle kinderen hebben recht op onderwijs, maar autistische kinderen gingen vroeger niet naar school. Ze kwamen in een activiteitencentrum terecht. De scholen kwamen met alternatieven.
Het aanbod creëerde de behoefte. En extra zorg kost extra geld.”
De minister heeft de knuppel in het hoenderhok gegooid. Het passend onderwijs moet komende jaren gefaseerd zo’n 300 miljoen bezuinigen. Daarmee brengt ze de uitgaven voor dit doel terug op het niveau van 2005. Ze wil beginnen met ‘schrappen in de bureaucratie’. De Tweede Kamer moet formeel nog stemmen over het wetsvoorstel, maar lijkt akkoord te gaan. Daarna is het woord nog aan de Senaat, die voor het zomerreces de veranderingen moet beklinken.
Maar de toon is gezet door de minister: te vaak en onnodig volgt een doorverwijzing naar het speciaal onderwijs. De groei van het passend onderwijs staat niet op zich, maar past in een trend. Psychiatrische hulp aan kinderen, de jeugdzorg; een relatief groot deel van de kinderen redt het niet meer zonder hulp van buitenaf. Ze staan onder professionele behandeling, krijgen hulp thuis, gebruiken medicijnen en zitten op speciale scholen. Deze groep vervalt later ook in speciale uitkeringen ( wajong), of werkt in speciale werkplaatsen, al heeft de politiek intussen diverse dammen opgeworpen om ook deze instroom drastisch te verminderen.
Nijhuis, sinds 2004 bestuursvoorzitter van Attendiz, deelt de zienswijze van de minister dat er te vaak is doorverwezen naar het speciaal onderwijs. „Veel kinderen kregen ten onrechte het predikaat abnormaal. Dat roep ik al sinds ik hier zit. De diagnoses zijn juist, maar probleemgedrag is veel minder objectief vast te stellen dan de indicatiecriteria suggereren. Tegelijk constateer je dat de jeugdzorg ook groeit. En ook dat het niet alleen Nederland treft. In Amerika is een enorme groei van het aantal autisten.” De problematiek is complex.
„Maar dat er iets moet gebeuren, staat voor mij vast. Alleen kinderen die heel zware problemen hebben en voor wie geen ondersteuning is binnen het regulier onderwijs, moeten worden doorverwezen naar het speciaal onderwijs.” Het strakke tempo van de bezuinigingen wijst hij echter vierkant af. „Door het jaar uitstel krijgen we nu wat lucht om goed na te denken over wat we moeten doen. Maar verder blijft alles hetzelfde. Voor de bezuinigingen staat maar drie jaar voor.
Er is meer tijd nodig om docenten in het regulier onderwijs te specialiseren en te trainen in het begeleiden van kinderen die in hun ontwikkeling achterblijven.” Attendiz ziet zich genoodzaakt te anticiperen op de ontwikkelingen. Ruim tien miljoen euro minder vanaf augustus 2012 oplopend naar twaalf miljoen en meer in 2014, plus wat daar in later jaren nog bij kan komen: de gevolgen blijven niet uit.
Speciale scholen moeten sluiten of fuseren en klassen worden groter, voorspelt Nijhuis. „ Ouders tonen zich nu al bang dat hun kind moet gaan reizen straks.” Pakweg 180 fulltime arbeidsplaatsen staan op de tocht.
Veel ambulante begeleiders die hun expertise in het regulier onderwijs inzetten, komen op straat te staan. Tijdelijke contracten worden binnenkort opgezegd. Kaalslag onder de hulpverleners, gedwongen ontslagen, het maken van een sociaal plan; Attendiz en aanverwante organisaties krijgen het druk.
De totale korting kan voor sommige scholen van Attendiz oplopen tot 42 procent van het huidige budget. De gemiddelde korting voor Attendiz als geheel bedraagt 25 procent van de jaarlijkse omzet van vijftig miljoen euro. „Dus reken maar uit.” Een van de hoogste kortingen ligt op het bordje van de Prof. Huizingschool in Enschede voor kinderen uit de gehele regio met problemen op het terrein van communicatie en taalontwikkeling. „Wij zouden graag zien dat de minister deze groep in bescherming neemt.
Zelfs op onderwijscentrum Het Roessingh, waar kinderen zitten met multihandicaps, wordt bezuinigd. Tot hoever mag je gaan? Die vraag mogen we stellen. Ik heb de neiging om te zeggen: jongens, kom op, laten we ook in dit verhaal de allerzwaksten beschermen.” De onderwijsbonden verwachten straks dat er meer kinderen thuis komen te zitten. Iemand die de orde blijft verstoren in de klas en die niet doorgestuurd kan worden naar het speciaal onderwijs, wordt mogelijk geschorst.
Dat is de enige maatregel die overblijft als de school ook zelf geen budget voor begeleiding heeft. De leerplicht is dan even minder van belang. Niemand is tot het onmogelijke gehouden. Als een kind bedreigend is voor een ander of vertragend werkt voor de klas, kan dit de uitkomst zijn. Hoe moet het verder? Op de scholen wordt daar flink over nagedacht.
Zo zegt bestuursvoorzitter Rieks Schoenmaker van de brede scholengemeenschap Erasmus in Almelo: „Wat minder hospitaliseren van deze probleemkinderen kan geen kwaad. Op de high schools in Amerika, te vergelijken met het middelbaar onderwijs in ons land, zitten kinderen met allerlei stoornissen bij elkaar in de klas. Dat onderwijs heet inclusive education.
In Amerika is geen speciaal onderwijs. Dat zou wel eens het voorland van ons nieuwe passend onderwijs kunnen zijn.” Inclusive eduction gaat uit van het recht van elk kind om deel te nemen aan het reguliere onderwijs en de plicht van scholen om elk kind te accepteren. Met als motto: alle kinderen leren samen.
Bestuursvoorzitter Herman Nijhuis van Attendiz: „ De scholen moeten zorgen voor een dekkend pakket van zorgprofielen voor de regio. Ik voorzie dat er zogenoemde ‘auti- klasjes’ komen binnen het reguliere onderwijs. Combinaties van regulier en speciaal onderwijs, daar zal het wel op uitdraaien.”
Door: Gerard Smink
|
