Zorgstudent wordt te hoog opgeleid

In de zorg dreigen door de ver­grijzing straks personeelstekor­ten, maar op de hoogste niveaus worden nu juist te veel jongeren opgeleid. De sector wil daarom met het onderwijs aan tafel.

ENSCHEDE/ DEVENTER – Het beroeps­onderwijs leidt studenten in de zorg en welzijn in het algemeen te hoog op. Dat komt doordat op de niveaus 4 (mbo) en 5 ( hbo) al eni­ge jaren meer jongeren worden op­geleid dan direct geplaatst kunnen worden. Dat schrijft de Werkge­versvereniging Zorg en Welzijn Oost- Nederland ( WGV) in haar jaarlijkse arbeidsmarktverkenning. Volgens de oostelijke zorgwerkge­vers past het opleidingsaanbod in de zorg al enige jaren niet op de zorgvraagontwikkeling. Een van de oorzaken van die ‘ mismatch’ is dat de zorgvraag steeds meer be­paald wordt door de bekostigings­systematiek, waardoor meer gepuz­zeld moet worden wie op welk ni­veau kan worden ingezet.

In het werkgebied van de WGV (Twente, Salland, Stedendriehoek, Noordwest-Veluwe Achterhoek) ontstaat hierdoor bij onveranderd beleid een overschot van zo’n 220 hbo-v’ers (verpleegkundigen) en ruim 700 sph’ers (sociaal-hulpver­leners).

Aan de andere kant zijn er juist te­korten bij bepaalde functies, zoals pedagogisch werkers en verzorgen­den. Volgens de WGV kan het ge­let op de arbeidsmarktkansen voor een mbo’er op niveau 4 daarom verstandiger zijn om aan het werk te gaan, dan doorstuderen op het hbo, omdat men anders misschien geen werk op zijn of haar niveau kan vinden.

In hun arbeidsmarktverkenning pleiten de oostelijke zorgwerkge­vers voor instroomafspraken met het onderwijs. Instellingen en scholen zouden gezamenlijk in­vloed moeten kunnen uitoefenen op de aantallen leerlingen. Te wei­nig jongeren kiezen voor een oplei­ding verzorgende en in gespeciali­seerde functies zoals IC-verpleeg­kundige, heerst krapte. ‘ Dat kan ook tot loonopdrijving leiden, waardoor de betaalbaarheid van de zorg in het geding komt’.

Een woordvoerder van Saxion Ho­gescholen laat weten dat voor de studie hbo-v geen volumeafspra­ken kunnen worden gemaakt, om­dat daar geen ‘fixus’ voor geldt. „El­ke student die deze opleiding wil volgen, moeten we dus toelaten.”

Het moet weer leuk worden in de zorg

Bureaucratie en snippercon­tracten maken werk in de zorg niet aanlokkelijk voor jongeren. De werkgevers gaan daar wat aan doen.

Jongeren willen echt wel graag in de zorg en hulpverlening werken. Oude en zieke men­sen helpen, jongeren weer op het rechte pad krijgen, het is dank­baar werk. Maar wat ze niet willen is verzand raken in de bureaucra­tie, halve dagen spenderen aan rap­portages en al helemaal niet genoe­gen nemen met een snipper-, nul­uren- of klein parttime contract. Want starters op de arbeidsmarkt willen wel een huis kunnen kopen of een gezin gaan stichten.

De Werkgeversvereniging Zorg en Welzijn Oost- Nederland ( WGV) maakt zich daarom serieus zorgen dat het zorgberoep zijn aantrekke­lijkheid verliest. Want er zijn min­der volledige banen te vergeven, doordat er steeds vaker ‘op maat geroosterd’ moet worden. WGV-onderzoeker Hans Hokke heeft het zelfs over ‘driedimensio­naal roosteren’: „Het is in de zorg tegenwoordig een heel gepuzzel om de roosters sluitend te maken. Je hebt niet alleen te maken met de hoeveelheid en soort zorg, maar ook met het niveau waarop die verleend moet worden. Door regelingen als DBC (Diagnose Be­handel Combinatie) en ZZP ( Zorg Zwaarte Pakket) moet je zorg in­zetten op het vastgestelde niveau, anders wordt het niet vergoed.” Door dit gepuzzel werken zorgin­stellingen steeds vaker met flexibe­le contracten, om de zorgvraag pre­cies in te kunnen vullen op het moment dat die nodig is. Daar­door is vorig jaar het aantal nul­urencontracten in de oostelijke zorg met liefst een kwart gestegen en is het gemiddeld aantal contrac­turen in de oostelijke zorg met liefst een kwart gestegen in is het gemiddeld aantal contracturen van het personeel gedaald.

Dit staat haaks op de behoefte van veel werknemers, die juist meer vastigheid en meer uren willen.
En ook staat het haaks op de roep om meer handen aan het bed, want in veel delen van de zorg zijn of dreigen er juist tekorten.
Soms worden zelfs dure zelfstandi­gen ingehuurd, terwijl het vaste personeel graag meer uren zou wil­len draaien.

Volgens onderzoeker Hokke zucht de zorg onder de systemen die de politiek heeft bedacht, maar toch kan de sector er in zijn ogen veel aan doen om het werk aantrekkelij­ker te maken. „En dat gebeurt ge­lukkig ook, omdat werkgevers wel inzien dat ze voldoende en gemoti­veerde personeel nodig hebben, nu en straks.”

Met een aantal interne maatrege­len kan de zorg zelfs 70 procent van de personeelstekorten wegwer­ken ( de rest zou van een betere in­stroom uit het onderwijs moeten komen). Hokke: „Daarbij moet je vooral denken aan het uitbreiden van contracturen. Op de eigen af­deling kan dat niet altijd, maar in­stellingen zullen creatiever moeten worden, door personeel extra uren op andere afdelingen of zelfs bij collega-werkgevers te geven. Dat kan via combinatiecontracten of poolvorming. Ook zou je perso­neel meer ruimte moeten geven om zelf te roosteren. Dat verhoogt de tevredenheid en verbetert de werk-privébalans.”

Daarnaast kan de werkgever de wensen en capaciteiten van zijn mensen beter in kaart brengen.
„In een instelling waar twee-, drie­duizend werknemers werken zo­als een ziekenhuis, weet een p & o-afdeling onmogelijk wie wat kan en wil. Je kunt dan wel een intern vacaturebord hebben, maar dat werkt minder dan wanneer je een systeem hebt dat geschikte kandi­daten er automatisch uithaalt en actief gaat benaderen. Het Streek­ziekenhuis Koningin Beatrix in Winterswijk denkt in dat verband aan het opstellen van kwaliteitspa­spoorten voor het personeel.” Een ander spoor dat zorginstellingen meer moeten bewandelen is dat van (technische) innovaties.

„ Zoals tilliftsystemen die tijd be­sparen en je personeel fit houden.
Zo draag je eraan bij dat medewer­kers gezond hun pensioen halen.
Of verzorgend wassen, ook wel droogwassen genoemd. Dat werkt sneller. Tot slot kan de zelfred­zaamheid van patiënten met nieu­we technieken vergroot worden.”

Hokke erkent dat die nieuwe tech­nieken ook een keerzijde hebben: ze kunnen het directe contact met de patiënt en cliënt verminderen, omdat alles veel sneller gaat. „ Je wilt als patiënt geen robot aan je bed en verpleegkundigen willen zelf ook liever aan het bed blijven.
Maar innovaties kunnen wel de romslomp en fysieke belasting ver­minderen en als er personeelste­korten dreigen, zul je wel moe­ten.”
Lees de complete verkenningen per regio op www.tctubantia.nl.

Thuiszorg zet steeds vaker hooggeschoolden in
Thuiszorger wordt in toenemende mate een hoogopgeleide functie. Thuiszorginstellingen zetten name­lijk steeds vaker verpleegkundigen op niveau 5 ( hbo) in. Dat komt enerzijds doordat de thuiszorgin­stellingen het huishoudelijk werk aan de schoonmaaksector overla­ten en anderzijds doordat thuishul­pen nu zorg verlenen die vroeger in het ziekenhuis werd gegeven. De ziekenhuizen ontslaan name­lijk patiënten eerder, waardoor de thuiszorg meer en complexer werk krijgt te doen.

‘Betere zorg leidt juist tot meer zorg’
Het klinkt tegenstrijdig, maar doordat de zorg beter wordt zal er in de toekomst juist meer zorg moeten worden verleend. Volgens de werkge­vers in de sector zijn ziekten als hartfalen, dementie en beroerte tegen­woordig beter behandelbaar, maar juist daardoor zullen het aantal chroni­sche patiënten en de zwaarte van de zorg toenemen, redeneert de sector.
De vergrijzing van de bevolking bezorgt de sector een dubbel probleem. Want niet alleen komen er meer ouderdomsziekten, ook de inzetbaar­heid van het ouder wordende personeel daalt, door leeftijdsverlof en af­nemende vitaliteit. Des te belangrijker wordt het daarom personeel fit en gezond te houden.
In de zorg neemt het aantal 50-plussers in het personeelsbestand snel in omvang toe. In de Twentse en Achterhoekse ziekenhuizen bijvoorbeeld steeg het aantal 50-plussers in vijf jaar van 7 naar 13 procent.
In de hele oostelijke zorg en welzijn ( Overijssel en Noord- Oost- Gelder­land) werken 145.000 mensen, met een gemiddeld deeltijdcontract van 57 procent. In Twente gaat het om 36.000 mensen, in de Achterhoek 26.000. De werkgelegenheid groeit nog licht, maar volgens de werkgevers is de zorg onder meer door de krappere budgetten niet langer de grote banenmotor van de economie.

‘ Saxion leidt niet op voor WW’
Volgens directeur gezondheidszorg Frans Pol van Saxion Hogescholen leidt zijn school ‘ zeker niet op voor de WW’: „ Er is echt veel vraag naar hoger opgeleiden in de zorg. Onze afgestudeerden van het hbo-v komen allemaal binnen een half jaar aan de slag. Regionaal mag er misschien tij­delijk een tekort aan banen zijn, maar onze gediplomeerden komen in al­lerlei functies en in een brede laag van de zorg terecht en ook elders in het land, waar wel degelijk een tekort aan hbo-v’ers is vastgesteld.”
Voor het instellen van een numerus fixus voelt hij dan ook weinig. „ Ze­ker omdat je ook naar de langere termijn moet kijken. De vraag naar slim­mere en complexere zorg zal alleen maar toenemen en dat vraagt om een hoger niveau. Je zult zien dat er straks minder handen aan het bed nodig zijn, omdat ziekenhuisopnames korter worden. Daarentegen stijgt de be­hoefte aan verpleegkundigen die de zorg buiten het ziekenhuis goed kun­nen organiseren.”
<sub>door Jan Ruesink


Bron> TC Tubantia 02/08/2010</sub>